Wat is de omtrek?

De omtrek van een vorm is de totale lengte van de buitenrand. Als je er met een touwtje omheen zou lopen, is de lengte van dat touwtje de omtrek. Elke vorm heeft zijn eigen formule, afhankelijk van het aantal zijden en of de vorm rond of hoekig is.

De omtrek wordt uitgedrukt in een gewone lengte-eenheid, zoals centimeter, meter of kilometer, in tegenstelling tot de oppervlakte, die in vierkante eenheden staat. In de praktijk gebruik je de omtrek overal waar je een rand, grens of buitenkant moet afmeten: een schutting om een tuin, plinten langs een kamer of de rand van een terras.

Omtrek van een cirkel berekenen

De omtrek van een cirkel (ook wel circumferentie genoemd) bereken je met:

O = 2 × π × r

Hierin is r de straal en π ongeveer 3,14159. Ken je de diameter (d) in plaats van de straal? Dan is de formule nog eenvoudiger:

O = π × d

Voorbeeld: een cirkel met een straal van 5 cm.

• O = 2 × π × 5
• O = 2 × 3,14159 × 5
• O = 31,42 cm

Omtrek van een rechthoek berekenen

Bij een rechthoek tel je twee keer de lengte en twee keer de breedte op:

O = 2 × (l + b)

Voorbeeld: een rechthoek van 8 m lang en 3 m breed.

• O = 2 × (8 + 3)
• O = 2 × 11
• O = 22 m

Omtrek van een vierkant berekenen

Een vierkant heeft vier gelijke zijden, dus vermenigvuldig je de zijde met 4:

O = 4 × z

Voorbeeld: een vierkante tegel met een zijde van 30 cm.

• O = 4 × 30
• O = 120 cm

Omtrek van een regelmatige veelhoek

Een regelmatige veelhoek is een vorm met meerdere gelijke zijden, zoals een vijfhoek (pentagon) of zeshoek (hexagon). De formule bouwt voort op die van het vierkant:

O = n × z

Hierin is n het aantal zijden en z de lengte van één zijde. Voorbeeld: een zeshoekige terrastegel met zijden van 25 cm.

• O = 6 × 25
• O = 150 cm

Dit principe gebruik je ook bij het inschatten van randafwerking rond zeshoekige of achthoekige tegels, een veelgebruikte vorm in tuinbestrating.

Omtrek van een driehoek berekenen

Bij een driehoek tel je simpelweg de drie zijden bij elkaar op:

O = a + b + c

Voorbeeld: een driehoek met zijden van 4 cm, 5 cm en 6 cm.

• O = 4 + 5 + 6
• O = 15 cm

Ken je niet alle drie de zijden, maar wel bijvoorbeeld twee zijden van een rechthoekige driehoek? Gebruik dan eerst de stelling van Pythagoras om de ontbrekende zijde te vinden. Heb je alle drie de zijden al gemeten, dan berekent de Driehoek Calculator direct de omtrek, oppervlakte en alle hoeken in één keer.

Omtrek in de praktijk: schutting, plinten en terrasranden

De omtrekformule duikt vaker op in klussen dan je zou denken, meestal zonder dat je het "omtrek berekenen" noemt.

• Schutting plaatsen. Een rechthoekige tuin van 12 × 8 meter heeft een omtrek van 2 × (12 + 8) = 40 meter. Reken je de zijde van de woning niet mee, dan blijft er 40 − 12 = 28 meter schuttingslengte over om te bestellen.
• Plinten leggen. Bij een nieuwe vloer bepaalt de omtrek van de kamer hoeveel meter plint je nodig hebt. Een kamer van 5 × 4 meter heeft een omtrek van 2 × (5 + 4) = 18 meter, min de deuropening. De Laminaat Calculator houdt naast de vloeroppervlakte ook rekening met dit soort afmetingen.
• Terras of pad afranden. Rond een ronde vijver of een cirkelvormig terras bepaalt de omtrek hoeveel opsluitband of boordsteen je nodig hebt. Bereken eerst het benodigde volume beton voor de fundering van die rand met de Beton Calculator.

Veelgemaakte fouten bij omtrek berekenen

• Omtrek en oppervlakte verwisselen. Dit is de meest gemaakte fout. De omtrek is een lengte (cm, m), de oppervlakte is een vlak (cm², m²). Lees het verschil na in onze uitleg over de oppervlakte van een cirkel.
• Maar twee zijden meetellen bij een rechthoek. Vergeet niet dat een rechthoek vier zijden heeft: twee keer de lengte én twee keer de breedte, niet slechts één keer elk.
• Straal en diameter verwisselen bij een cirkel. O = 2 × π × r gebruikt de straal. Vul je per ongeluk de diameter in op de plek van de straal, dan is de uitkomst twee keer te groot.
• Openingen niet aftrekken. Bij schuttingen of plinten reken je vaak de lengte van een deur, poort of muuraansluiting eraf. De volledige wiskundige omtrek is niet altijd gelijk aan de daadwerkelijk te bestellen materiaallengte.

Alle omtrekformules op een rij

Omtrek automatisch berekenen

Voor cirkels maakt de Cirkel Calculator het rekenwerk overbodig: vul de straal, diameter of oppervlakte in en de omtrek volgt automatisch, samen met alle andere afmetingen. Handig voor:

• Huiswerk en wiskundetoetsen
• Het bepalen van de benodigde lengte rand, boordsel of afzetlint rond een rond oppervlak
• Klussen zoals het inmeten van een ronde vijver, tafel of pad

Veelgestelde vragen

Hoe bereken je een omtrek van een cirkel?

Met de formule O = 2 × π × r, waarbij r de straal is. Ken je de diameter, gebruik dan O = π × d.

Wat is het verschil tussen omtrek en oppervlakte?

De omtrek is de lengte van de buitenrand van een vorm (in cm, m, enz.). De oppervlakte is de ruimte binnen die rand (in cm², m², enz.). Lees meer in onze uitleg over de oppervlakte van een cirkel.

Hoe bereken je de omtrek van een onregelmatige vorm?

Verdeel de vorm in bekende basisvormen (rechthoeken, driehoeken, cirkelsegmenten) en tel de buitenste zijden bij elkaar op. Voor complexe vormen is opmeten met een rolmaat vaak nauwkeuriger dan berekenen.

Waarom gebruikt de formule voor een cirkel π?

Pi (π) is de vaste verhouding tussen de omtrek en de diameter van elke cirkel, ongeveer 3,14159, ongeacht de grootte van de cirkel. Daarom staat π in elke formule die met cirkels te maken heeft.

Hoeveel schutting heb ik nodig voor mijn tuin?

Bereken eerst de omtrek van de tuin met O = 2 × (lengte + breedte) en trek daar de zijden vanaf die al door de woning of een bestaande muur worden afgesloten. Wat overblijft is de lengte schutting die je moet bestellen. Reken voor de zekerheid altijd een klein beetje extra materiaal, zeker bij hoekpalen en aansluitingen.